Πρόγραμμα Ακαδημαϊκού Έτους 2001-2002

Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα

 

neoterikotita -pantelisneoterikotita -syllogiko

Στη διάρκεια της χρονιάς που μας πέρασε (2000-01), προσεγγίζοντας το θέμα "Εκκλησία και Εσχατολογία", διαπιστώσαμε ότι το πλήρωμα, η ταυτότητα της Εκκλησίας δεν βρίσκεται στο παρελθόν αλλά στο μέλλον, στον ανακαινισμένο κόσμο της βασιλείας του Θεού, για τον οποίο οι χριστιανοί προσεύχονται και αγωνίζονται και ο οποίος έχει αρχίσει ήδη να φωτίζει και να επηρεάζει το παρόν και την ιστορία. Η εκκλησιαστική κοινότητα ζει και τρέφεται από το όραμα των Εσχάτων, γι αυτό και η Εκκλησία δεν αντλεί την υπόστασή της από καμμιά παγιωμένη δομή, από κανένα δεδομένο σχήμα που της έρχεται από το παρελθόν. Μ' άλλα λόγια η Εκκλησία δεν αντλεί την υπόστασή της απ' αυτό που είναι, αλλά απ' αυτό που θα γίνει στο μέλλον, στα Έσχατα.

Φυσική συνέχεια της εσχατολογικής προβληματικής θα λέγαμε ότι αποτελεί η επιλογή του θέματος " Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα ", που θα μας απασχολήσει τη φετεινή χρονιά.


Εάν η Εκκλησία λοιπόν δεν ταυτίζεται με κανένα δεδομένο ιστορικό σχήμα του παρελθόντος, εάν ο πυρήνας της αλήθειας της δεν δεσμεύεται και δεν εξαντλείται από τα προγενέστερα παραδείγματα σχέσης κόσμου και Εκκλησίας, τότε είναι καιρός να πάψουμε να φοβόμαστε τη Νεωτερικότητα και ν' ανοίξουμε επιτέλους διάλογο μαζί της. Γιατί οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι ουσιαστικά η συνάντηση αυτή δεν έλαβε ποτέ χώρα, ότι η γόνιμη αναμέτρηση - και γιατί όχι - η σύνθεση Ορθοδοξίας και Νεωτερικότητας παραμένει ζητούμενο. Η Ορθοδοξία μοιάζει να αποφεύγει συστηματικά αυτή τη συνάντηση, ενώ η Νεωτερικότητα φαίνεται να αγνοεί την Ορθοδοξία και την βαθύτερη αλήθεια της. Είναι θέμα προς συζήτηση βέβαια αν αυτή η αμοιβαία άγνοια και καχυποψία παραπέμπουν σε ριζική ασυμβατότητα των δύο μεγεθών (Ορθοδοξίας και Νεωτερικότητας) ή αν αντιθέτως οφείλονται σε ιστορικές συγκυρίες.

 

Πράγματι, για ιστορικούς λόγους ο ορθόδοξος κόσμος δεν μετείχε οργανικά στο φαινόμενο της Νεωτερικότητας. Δεν έζησε από μέσα την Αναγέννηση, τη Μεταρρύθμιση και την Αντιμεταρρύθμιση, τους θρησκευτικούς πολέμους και το Διαφωτισμό, τη γαλλική και τη βιομηχανική επανάσταση, την ανάδυση του υποκειμένου και της ατομικότητας, τα δικαιώματα του ανθρώπου και το ουδετερόθρησκο εθνικό κράτος. Γνώρισε βέβαια στην επικράτειά του την οκτωβριανή επανάσταση και τους εκκοσμικευμένους μεσσιανισμούς μαρξιστικής κυρίως εμπνεύσεως - αδιανόητους έξω από το νεωτερικό παράδειγμα, καθώς επίσης και τους βαλκάνιους εθνικισμούς του 19ου και 20ου αιώνα. Ό,τι όμως χαρακτηρίστηκε ως κεκτημένο της Νεωτερικότητας μοιάζει να παρέμεινε ουσιαστικά ξένο προς την Ορθοδοξία που εξακολουθεί να έχει σοβαρές εκκρεμότητες με τη Νεωτερικότητα, γεγονός που για πολλούς ερμηνεύει τις σοβαρές δυσκολίες επικοινωνίας της με τον σύγχρονο κόσμο
Το κρίσιμο λοιπόν ζήτημα που προβάλλει ύστερα απ' όλα αυτά συνοψίζεται στο παρακάτω ερώτημα: Η Ορθοδοξία σταμάτησε πριν τη Νεωτερικότητα; Σ' αυτό το θεμελιώδες ερώτημα έρχονται με τη σειρά τους να προστεθούν και ορισμένα άλλα: Η χριστιανική θεολογία λειτουργεί μόνο σε παραδοσιακά περιβάλλοντα, δανειζόμενη τα σχήματα και τις παραστάσεις της αγροτικής κοινωνίας, απ' όπου έχουν ξεπηδήσει οι λειτουργικοί συμβολισμοί, τα ρητορικά υποδείγματα του κηρύγματος, οι δομές της εκκλησιαστικής διοικήσεως κλπ; Έχει αποδεχτεί η Ορθοδοξία το κεκτημένο της Νεωτερικότητας και τις συνέπειες του στο θρησκευτικό πεδίο. Ή μήπως αναπολούμε οι ορθόδοξοι την επιστροφή στην προνεωτερικότητα, στο προ-μοντέρνο, αποστρεφόμενοι τις κατακτήσεις της νεωτερικότητας και εκλαμβάνοντας και αυτήν ακόμη τη μετανεωτερικότητα ως την revanche της Εκκλησίας έναντι της νεωτερικότητας, μιμούμενοι σε αυτό το σημείο την αντιμοντερνιστική αντίδραση της γαλλικής καθολικής Εκκλησίας, πριν η τελευταία αποδεχτεί τη νεωτερικότητα; Είναι για παράδειγμα συμβατά τα δικαιώματα του ανθρώπου με το ορθόδοξο ήθος και την ορθόδοξη παράδοση; Ορθοδοξία και Διαφωτισμός είναι κατ' ανάγκην μεγέθη αλληλοαποκλεινόμενα; Μπορεί να υπάρξει εκκλησιαστικός λόγος χωρίς την πρόσδεση στο κράτος και την αναφορά στην εθνική ιδεολογία; Είναι νοητή η χριστολογία και η θεολογία του προσώπου στον ορίζοντα της νεωτερικότητας και της ψυχαναλυτικής διερεύνησης; Ποια υπήρξε η σχέση Εκκλησίας και Αριστεράς και ποιος θα είναι ο λόγος της Εκκλησίας και της θεολογίας στην εποχή της μετανεωτερικότητας και της πολυπολιτισμικότητας; Τί είναι εν τέλει η Ορθοδοξία: θρησκεία του παρελθόντος και αγώνας για τη διατήρηση "ιστορικών προνομίων" ή πρόταση ζωής για το παρόν και το μέλλον;

 

 

 

 

Σάββατο 17 Νοεμβρίου 2001


10.00 - 11.00 π.μ.: Χριστιανική Θεολογία και νεωτερικότητα
Πέτρος Βασιλειάδης , Καθηγητής Ερμηνείας της Καινής Διαθήκης στο ΑΠΘ
Θάνος Λίποβατς , Καθηγητής Πολιτικής Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο


11:00 - 11:30 π.μ.: Διάλειμμα - καφές
11:30 π.μ - 12:30 μ.μ.: Συζήτηση

 

Σάββατο 15 Δεκεμβρίου 2001


10:00 - 10:30 π.μ.: Ορθοδοξία και θρησκευτική ετερότητα
Σεβ. Μητροπολίτης Γέρων Εφέσου κ. Χρυσόστομος Κωνσταντινίδης, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Χάλκης
10:30 - 11:00 π.μ.: Ορθοδοξία και δικαιώματα του ανθρώπου
Αντώνης Μανιτάκης , Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ
Κώστας Δεληκωνσταντής , Καθηγητής Παιδαγωγικής Σχολής Φλώρινας του ΑΠΘ


11:00 - 11:30 π.μ.: Διάλειμμα - καφές
11:30 π.μ - 12:30 μ.μ.: Συζήτηση

 

Σάββατο 26 Ιανουαρίου 2002


10:00 - 10:30 π.μ.: Ορθός λόγος και Διαφωτισμός. Αποφατικός και εσχατολογικός λόγος
Δημήτριος Ουλής, Πτυχιούχος Θεολογίας ΑΠΘ, Δρ Βυζαντινής Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Αθηνών
10:30 - 11:00 π.μ.: Έθνος, Κράτος, Εκκλησία
Ιωάννης Πέτρου , Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο ΑΠΘ
π. Αντώνιος Πανακούλας , πτυχιούχος Θεολογίας - Νομικής, εφημέριος Ι. Ν. Αγίου Παντελεήμονος Χαλανδρίου


11:00 - 11:30 π.μ.: Διάλειμμα - καφές
11:30 π.μ - 12:30 μ.μ.: Συζήτηση

 

Σάββατο 16 Φεβρουαρίου 2002


10:00 - 10:30 π.μ.: Χριστολογία και νεωτερικότητα
Κώστας Αγόρας, Δρ Πανεπιστημίου της Σορβόννης, Ακαδημαϊκός υπεύθυνος του προγράμματος "Σπουδές στην Ορθοδοξία" του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου
10.30 - 11.00 π.μ.: Θεολογία, Ψυχολογία και ψυχανάλυση
Κώστας Μελισσάρης, Θεολόγος, Δρ Ψυχολογίας Πανεπιστημίου της Βοστώνης
π. Βασίλειος Θερμός , Δρ Θεολογίας, Παιδοψυχίατρος


11:00 - 11:30 π.μ.: Διάλειμμα - καφές
11:30 π.μ - 12:30 μ.μ.: Συζήτηση

 

Σάββατο 9 Μαρτίου 2002


10.00 - 11.00 π.μ.: Εκκλησία και Αριστερά
Αλέκος Αλαβάνος , Ευρωβουλευτής
Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού "Νέα Εστία"
Παντελής Μπουκάλας , Δημοσιογράφος στην εφημερίδα "Καθημερινή"
Κώστας Μυγδάλης, Αρχιτέκτων, Σύμβουλος Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας
Θανάσης Παπαθανασίου , Δρ Θεολογίας, Αρχισυντάκτης του περιοδικού "Σύναξη"


11:00 - 11:30 π.μ.: Διάλειμμα - καφές
11:30 π.μ - 12:30 μ.μ.: Συζήτηση

 

Σάββατο 6 Απριλίου 2002


10.00 - 11.00 π.μ.: Από τη νεωτερικότητα στη μετανεωτερικότητα. Ο λόγος της Θεολογίας και της Εκκλησίας
π. Ευάγγελος Γκανάς, πτυχιούχος Θεολογίας - Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, εφημέριος Ι. Ν. Αγίου Μελετίου Σεπολίων
Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, Καθηγητής ερμηνείας της Παλαιάς Διαθήκης στο ΑΠΘ
Μάριος Μπέγζος, Αν. Καθηγητής Συγκριτικής Φιλοσοφίας της Θρησκείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Δημήτρης Μπεκριδάκης , Mphil Θρησκειολογίας, Διευθυντής του περιοδικού "Θρησκειολογία"


11:00 - 11:30 π.μ.: Διάλειμμα - καφές
11:30 π.μ - 12:30 μ.μ.: Συζήτηση

 



Παράλληλες Εκδηλώσεις


Δευτέρα 12 Νοεμβρίου 2001, 7.30 μ.μ.


Ισλάμ και Φονταμενταλισμός. Ορθοδοξία και Παγκοσμιοποίηση

 

islamΜητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος
Ανδρέας Ανδριανόπουλος, τ. Υπουργός
Χάσαν Μπαντάουη, Λέκτορας Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ
Μάριος Μπέγζος, Αν. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Συντονίζει ο δημοσιογράφος Θανάσης Σαμαράς, Διευθυντής της εφημερίδας "Θεσσαλία"
Κτίριο "Σπίρερ"

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Κυριακή 2 Δεκεμβρίου 2001, 11.00 π.μ.


Χρειάζεται τη Θεολογία ο σημερινός άνθρωπος;

 

π. Παύλος Ιωάννου, Γραμματέας Συνοδικής Επιτροπής Νεότητας
π. Αρσένιος Μέσκος, Πτυχιούχος Θεολογίας - Πολυτεχνείου, Ι. Μονή Μεταμορφώσεως (Σοχός Θεσσαλονίκης)
Εύη Βουλγαράκη, Θεολόγος
Μεταξουργείο (Νέα Ιωνία Βόλου)