Ευχαριστία και η Οικουμένη: «τα πάντα και εν πάσι Χριστός!»

(περίληψη εισήγησης στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, Σάββατο 29 Μαρτίου 2008

Πρωτοπρεσβύτερος Παύλος Κουμαριανός

Πριν από ένα μήνα ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης ανέπτυξε στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών ένα παρεμφερές θέμα με τίτλο «Ευχαριστία και κόσμος». Σε μία αποστροφή του λόγου του είπε: «στην θεολογία, η Ευχαριστία πρέπει να ξανασυνδεθεί με τον κόσμο, ο περί Ευχαριστίας λόγος πρέπει να διευρυνθεί τόσο ώστε να συμπεριλάβει τα πάντα!» Αυτό ακριβώς το σημείο του λόγου του αγίου Περγάμου η παρούσα ομιλία φιλοδοξεί να υπογραμμίσει και να επεκτείνει επικεντρώνοντας κυρίως στην σχέση της Ευχαριστίας με την οικουμένη ως ανθρωπότητα!

Η Θεία Ευχαριστία - το Μυστήριο του Χριστού, Μυστήριο του Είναι.

Η Θεία Ευχαριστία είναι το Μυστήριο του Χριστού. Είναι, δηλαδή, το Μυστήριο που ίδρυσε ο Χριστός και μόνο εν Χριστώ τελείται, είναι το Μυστήριο που φανερώνει το Χριστό, και είναι το Μυστήριο που πραγματοποιεί και εκπληρώνει τον Χριστό (Σώμα Χριστού)! Καθιστά το Χριστό κεφαλή και εμάς μέλη του σώματός Του.

Αφού όμως φανερώνει και εκπληρώνει το Χριστό είναι το Μυστήριο της Βασιλείας του Θεού. Είναι δηλαδή, δια του Χριστού και εν Χριστώ, πράξη ευχαριστίας, ευγνωμοσύνης, δοξολογίας και χαράς για την Βασιλεία του Θεού, και πράξη προσδοκίας και αναμονής της Βασιλείας του Θεού!

Το Μυστήριο του Χριστού.

Αφού όμως κέντρο όλων αυτών είναι ο Χριστός, πρέπει να διερωτηθούμε κι εμείς ποιος είναι ο Χριστός, τον οποίο φανερώνει και πραγματώνει η Ευχαριστία; Την απάντηση μας την δίνει ο πρόλογος του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου:

«Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν. Πάντα δι αυτού εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν ο γέγονεν. Και ο Λόγος σαρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν. και εθεασάμεθα την δόξαν αυτού, δόξαν ως μονογενούς παρά Πατρός, πλήρης χάριτος και αληθείας» (Ιωαν. 1:1-14).

Το χωρίο αυτό του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου μας λέει ότι: 1) ο Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, 2) είναι ο Υιός του Θεού που έγινε άνθρωπος!

Το πρώτο απ' αυτά τα δύο αναφέρεται στην αιώνια ύπαρξη του Θεού «προ του τον κόσμον είναι παρ’ Αυτώ». Δηλαδή προαιωνίως, πριν την ύπαρξη οιουδήποτε άλλου όντος, πριν την δημιουργία του κόσμου, πριν να υπάρξει χώρος και χρόνος, ο Θεός στην ακατάληπτη απειρία Του υπάρχει Τριαδικά! Ο Θεός υπάρχει ελεύθερα ως αυτεξούσια και αυτοθέλητη αιτία σχέσεως, ως Πατήρ Υιού και προβολεύς Πνεύματος! Μία ύπαρξη που ταυτίζεται με την αγάπη!

Το δεύτερο που μας λέει ο πρόλογος του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου για το Χριστό αναφέρεται στο γεγονός της σχέσεως του Υιού του Θεού με τον κόσμο. Στην Γραφή «Χριστός» είναι ο Υιός και Λόγος του Θεού ως ενωμένος με την κτίση. Ο Υιός του Θεού καλείται Χριστός από την στιγμή που είναι Αυτός εντός του οποίου «χρίεται» η κτίσις, είναι Αυτός εντός του οποίου ο δημιουργημένος κόσμος, το κτιστό σύμπαν γίνεται φορέας και ναός του Αγίου Πνεύματος.

Πως όμως ο Υιός του Θεού συνδέεται με την κτίση και που οφείλεται αυτή η στενή σχέση Υιού του Θεού και δημιουργίας; (Εδώ οφείλω να κάνω μία βιβλιογραφική παρέμβαση: ίσως η πιο ολοκληρωμένη παρουσίαση αυτού του θέματος στην Ορθόδοξη Θεολογική Παράδοση είναι η διατριβή του Επισκόπου Μπρανιτσέβου Ιγνατίου Μίντιτς με τίτλο: Το Μυστήριον της Εκκλησίας.)

Σύμφωνα λοιπόν με την θεολογία των Πατέρων η σχέση αυτή της κτίσεως με τον Υιό του Θεού έχει να κάνει με το πως υπάρχει η κτίση. Σύμφωνα με την διδασκαλία της Εκκλησίας, ο κόσμος ήρθε στο είναι εκ του μηδενός δια της θελήσεως του Θεού. Κάθε τι που υπάρχει, υπάρχει μόνον επειδή το θέλει ο Θεός, και το θέλει επειδή το αγαπά!

Η Αγάπη του Θεού είναι μία, απλή, πάντα πλήρης, πάντα ολόκληρη, πανπεριεκτική και πάντα τέλεια! Και αυτή η μία αγάπη του Θεού είναι η Αγάπη του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Με αυτήν την μία, τέλεια, άπειρη και μοναδική αγάπη δημιουργεί ο Θεός τον κόσμο! Όταν, δηλαδή, ο Θεός αγαπά τον κόσμο σημαίνει ότι τον βλέπει ένα με τον Υιό Του και το Άγιο Πνεύμα Του! Γι’ αυτό λέει ο απ. Παύλος στην προς Κολοσαείς: «εν αυτώ εκτίσθη τα πάντα, τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχαί είτε εξουσίαι, τα πάντα δι’ αυτού και εις αυτόν έκτισται, και αυτός εστι προ πάντων, και τα πάντα εν αυτώ συνέστηκε» (Κολ. 1:16-17).

Η Θεία Ευχαριστία - Μυστήριο Χριστού - Μυστήριο αγάπης.

Αυτήν την αλήθεια, ότι ο κόσμος υπάρχει εν Χριστώ, δηλ. ως πρόσωπο, που σημαίνει ως κοινωνία προσώπων, επιτελεί η Εκκλησία δια της Ευχαριστίας. Πρέπει όμως εδώ να προσέξουμε ότι αυτή η αλήθεια επιτελείται στην Ευχαριστία -όπως ήδη αναφέραμε- εσχατολογικά! Η δε Ευχαριστία και εν γένει τα Μυστήρια της Εκκλησίας είναι προεικόνιση και πρόγευση των εσχάτων και ενεργούν ως ζύμη η οποία «όλον το φύραμα ζυμοί», προς την τελική μεταμόρφωση της κτίσεως σε Σώμα Χριστού και Ουρανών Βασιλεία!

Με βάση αυτήν την προοπτική μπορούμε λοιπόν να αντιληφθούμε την σχέση της Ευχαριστίας με όλους και όλα. Η Ευχαριστία μπορεί να τελείται από μία μικρή αριθμητικά ομάδα (κοινότητα) ανθρώπων, αλλά η κοινότητα αυτή εικονίζει την Βασιλεία του Θεού. Αυτή είναι η έννοια της καθολικότητας της κάθε τοπικής Εκκλησίας, την οποία τόσο θερμά διακηρύττει η Ανατολική Εκκλησία! Έτσι λοιπόν, η κάθε τέλεση της Θείας Ευχαριστίας αγκαλιάζει τους πάντας και τα πάντα. Είναι ένας τρόπος αναφοράς και σχέσεως με όλους και όλα στο παρόν στο παρελθόν και στο μέλλον. Πως; Εν Χριστώ! Δια της προσδοκωμένης και ερχομένης Βασιλείας Του! Τίθεται βέβαια το ερώτημα: θα σωθούν όλοι στην Βασιλεία του Θεού; Αν θέλουμε σχολαστική απάντηση στην ερώτηση αυτή, δεν θα την βρούμε! Μάταιος ο κόπος! Ξέρουμε όμως ότι ο Θεός θέλει όλους και όλα να σωθούν και να υπάρξουν αιώνια στην Βασιλεία Του. Ενώ βέβαια δεν θέλει να βιάσει την ελευθερία κανενός, αλλά όμως θέλει και αγαπά όλους ως «πολλούς υιούς» εν Χριστώ (Εβρ. 2:10) Και έτσι είμαστε υποχρεωμένοι να ζούμε και μείς την αγάπη του Θεού για όλους και όλα εν Χριστώ, στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας!

* Ο π. Παύλος Kουμαριανός γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1978-1983). Έκανε Μεταπτυχιακές σπουδές και Διδακτορική Διατριβή στο Ποντιφηκιανό Ίδρυμα Ανατολικών Μελετών στη Ρώμη (1986-1996) με ειδίκευση στην Ιστορία και την Θεολογία της Λατρείας των Ανατολικών Εκκλησιών. Υπό την επίβλεψη του Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννη και του Καθηγητή Πέτρου Βασιλειάδη ξεκίνησε δεύτερη διδακτορική μελέτη για την Θεολογική Σχολή της Θεσσαλονίκης (1998) με θέμα την θεολογία της Θείας Ευχαριστίας στον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή. Έκανε μεταδιδακτορική μελέτη στο Ινστιτούτο Μεσσαιωνικών Μελετών του Πανεπιστημίου του Τορόντο (2002-2003) με θέμα τους Βυζαντινούς θεολόγους ερμηνευτές της Θείας Λειτουργίας του 11ου αιώνος. Δίδαξε αρχικά στην Μέση Εκπαίδευση στην Ελλάδα, και μετά την ολοκλήρωση των Μεταπτυχιακών του σπουδών δίδαξε σε Ρωμαιοκαθολικά Πανεπιστήμια στο Μόντρεαλ, την Οττάβα και το Τορόντο του Καναδά όπως και στην Ορθόδοξη Θεολογική Ακαδημία του Τορόντο και στην Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού στην Βοστώνη. Είναι ιδρυτικό μέλος της Διεθνούς Εταιρίας μελέτης της Ανατολικής Λατρείας, της οποίας ηγείται ο διεθνούς φήμης Λειτουργιολόγος Robert Taft. Έχει δημοσιεύεσει δεκάδες άρθρων σε ελληνικά και ξένα περιοδικά σχετικά με την ιστορία και την θεολογία της ορθόδοξης Λατρείας. Ως Ιερεύς υπηρέτησε σε Ορθόδοξες κοινότητες της Ελλάδας, της Ιταλίας, του Καναδά και των Η.Π.Α. Σήμερα ανήκει στον Κλήρο της Ιεράς Μητροπόλεως Θηβών και Λεβαδείας και διδάσκει θρησκευτικά στο Λεόντειο Λύκειο Πατησίων.