Κράτος και Εκκλησία

Ο Θεός και ο Καίσαρας ορίζουν δύο ξεχωριστές πραγματικότητες σε διαρκή διαλεκτική σχέση μέσα στην Ιστορία. Ο Ιησούς Χριστός αποκάλυψε την αγάπη, την κένωση και τη διακονία ως τρόπο υπάρξεως του Θεού. Αντίθετα ο τρόπος του Καίσαρα, σύμφωνα με τα Ευαγγέλια, είναι η καταδυνάστευση και η κυριαρχία, ο φόβος και η εξουσία.

Η Εκκλησία και η πολιτική δεν μοιράζονται η πρώτη την πνευματική λεγόμενη σφαίρα της ζωής του ανθρώπου και η δεύτερη την υλική-κοσμική. Η Εκκλησία, πιστή στη θεολογία της Ενσάρκωσης, θέλει να μεταμορφώσει και να σώσει τον όλο άνθρωπο, την ανθρώπινη φύση και Ιστορία, άρα και την πολιτική, κοινωνική, οικονομική ζωή.

Η Εκκλησία, εντούτοις, δεν μπορεί να προδώσει την ουσία και την αποστολή της μεταβαλλόμενη σε σχήμα και εξουσία του αιώνος τούτου. Το ζητούμενο για την Εκκλησία είναι η ανακαίνιση και μεταμόρφωση του σύμπαντος κόσμου, και όχι η με κάθε μέσο και τρόπο παρουσία της στο δημόσιο χώρο, επικαλούμενη την προσφορά της στους αγώνες του έθνους ή προβάλλοντας την κοινωνική της χρησιμότητα, καλλιεργώντας έτσι τη σύγχυση ανάμεσα στην ιδιότητα του πολίτη και του πιστού.

Η προσέγγιση αυτή μπορεί ίσως να γονιμοποιήσει το διάλογο που άνοιξε και πάλι στον τόπο μας για τον χωρισμό ή τη νέα ρύθμιση των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας. Αν η τελευταία οφείλει το ταχύτερο δυνατόν να απαλλαγεί από τα βαρίδια που της κληροδότησαν η εξιδανίκευση της βυζαντινής «συναλληλίας» και ο εθναρχικός της ρόλος κατά την Τουρκοκρατία, η κοσμική διανόηση οφείλει απ’ την πλευρά της να πάψει να σκέφτεται μεταφυσικά, με βάση αφηρημένες αρχές, και να προσεγγίσει με φαντασία και δημιουργικότητα την σύνθετη νεοελληνική πραγματικότητα, που σε αρκετά σημεία διαφέρει από την αντίστοιχη δυτικοευρωπαϊκή, και μάλιστα τη γαλλική.

Η πολιτική και νομοθετική όμως κατοχύρωση της διάκρισης μεταξύ κοσμικής και θρησκευτικής σφαίρας, δεν μπορεί να γίνει υπό την πίεση της επικαιρότητας, ούτε διακινδυνεύοντας ένα νέο πολιτικό καί πολιτισμικό διχασμό. Πρέπει να προετοιμαστεί προσεκτικά και από τις δύο πλευρές, λαμβάνοντας τη μέριμνα όχι απλώς να απαλλαγεί η πολιτεία από την Εκκλησία, αλλά και να μην παραδοθεί η Εκκλησία στα πλέον συντηρητικά και φονταμενταλιστικά στοιχεία.

Αυτό το σκοπό έρχεται να υπηρετήσει το χειμερινό πρόγραμμα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών στην εφετινή έκτη σειρά μαθημάτων με το γενικό θέμα: Κράτος και Εκκλησία.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Σάββατο 4 Φεβρουαρίου 2006
Εναρκτήριος χαιρετισμός υποδοχής
Παντελής Καλαϊτζίδης, Συντονιστής χειμερινού προγράμματος της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, Πάρεδρος ε. θ. του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

7.00-7.30 μ. μ.: Έθνος, Κράτος, Εκκλησία.
Πολύκαρπος Καραμούζης, Δρ. Παντείου Πανεπιστημίου, Διδάσκων Πανεπιστημίου Αιγαίου

7.30-8.00 μ. μ.: Σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Επίσκοπος Αχαΐας κ. Αθανάσιος, Διευθυντής του Γραφείου της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Βρυξέλλες)

8.00-8.30 μ. μ.: Διάλειμμα-καφές

8.30-9.00 μ. μ.: Συζήτηση


Σάββατο 4 Μαρτίου 2006
7.00-7.30 μ. μ.: Μεταξύ Θεού και Καίσαρος: Προς μία εσχατολογία της πολιτικής παρενόχλησης
Βασίλης Αδραχτάς, Δρ Παντείου Πανεπιστημίου και Πανεπιστημίου του Sydney, Εκδότης του περιοδικού Θρησκειολογία

7.30-8.00 μ. μ.: Εκκλησία και κοινωνία των πολιτών: από την παραδοσιακή κοινωνία στο αίτημα της εκκοσμίκευσης (αποϊεροποίησης), της εξατομίκευσης και της αυτονομίας
π. Νικόλαος Λουδοβίκος, Καθηγητής Αν. Εκκλησιαστικής Σχολής Θεσσαλονίκης και Ορθοδόξου Ινστιτούτου του Cambridge
Nεωτερικότητα και εκκοσμίκευση
Θάνος Λίποβατς, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

8.00-8.30 μ. μ.: Διάλειμμα-καφές

8.30-9.00 μ. μ.: Συζήτηση


Σάββατο 11 Μαρτίου 2006
7.00-7.30 μ. μ.: Ποιμαντική της μη επικρατούσας θρησκείας
π. Heikki Huttunen, ιερέας της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Φινλανδίας, πρ. Πρόεδρος της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ορθοδόξων Νεολαιών «Σύνδεσμος»

7.30-8.00 μ. μ.: Η Εκκλησία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού χώρου
Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού Νέα Εστία
Η δυτικοευρωπαϊκή εμπειρία στις σχέσεις εκκλησίας-κράτους: παράδειγμα προς μίμηση ή προς αποφυγή για την Ελλάδα;
Βασίλειος Μακρίδης, Καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Erfurt (Γερμανία)

8.00-8.30 μ. μ.: Διάλειμμα-καφές

8.30-9.00 μ. μ.: Συζήτηση


Σάββατο 1 Απριλίου 2006
7.00-7.30 μ. μ.: Η «ελληνική ιδιαιτερότητα»: από την βυζαντινή συναλληλία στην «επικρατούσα θρησκεία»
Σπύρος Τρωϊάνος, Ομ. Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

7.30-8.00 μ. μ.: Η πολιτική και θεολογική προϊστορία της διεξαγόμενης συζήτησης: το «πείραμα» Τρίτση
Δημήτρης Παπαϊωάννου, Θεολόγος Εκπαιδευτικός
7.30-8.00 μ. μ.: Θεολογική προϊστορία της διεξαγόμενης συζήτησης για τις σχέσεις κράτους - Εκκλησίας: το «πείραμα» Τρίτση
Πέτρος Βασιλειάδης, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

8.00-8.30 μ. μ.: Διάλειμμα-καφές

8.30-9.00 μ. μ.: Συζήτηση


Σάββατο 8 Απριλίου 2006
7.00-8.30 μ. μ.: Οι συνταγματικές/νομικές πτυχές της διεξαγόμενης συζήτησης (Στρόγγυλη Τράπεζα)
Ιωάννης Κονιδάρης, Καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Αντώνης Μανιτάκης, Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ
Πάνος Νικολόπουλος , Δρ. Νομικής, Ειδικός Επιστήμων Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Γιώργος Σωτηρέλης , Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

8.30-9.00 μ. μ.: Διάλειμμα-καφές

9.00-10.00 μ. μ.: Συζήτηση


Προτάσεις νέων ρυθμίσεων στις σχέσεις Εκκλησίας-Πολιτείας

Σάββατο 6 Μαΐου 2006
7.00-7.30 μ. μ.: Εκκλησιαστική περιουσία και μισθοδοσία των κληρικών
Σεβ. Μητροπολίτης Θηβών και Λεβαδείας κ. Ιερώνυμος

7.30-8.00 μ. μ.: Πολιτικός γάμος, πολιτική ονοματοδοσία, πολιτικός όρκος, πολιτική κηδεία και καύση των νεκρών, προσηλυτισμός και ευκτήριοι οίκοι
Αρχιμ. Χρυσόστομος Σαββάτος, Επ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

8.00-8.30 μ. μ.: Διάλειμμα-καφές

8.30-9.00 μ. μ.: Συζήτηση


Σάββατο 20 Μαΐου 2006
7.00-7.30 μ. μ.: Θρησκευτικές μειονότητες/κοινότητες, διεθνείς συμβάσεις και δικαιώματα του ανθρώπου
Ελισάβετ Προδρόμου, Επ. Καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων, Αν. Διευθυντής του Ινστιτούτου Θρησκειών, Πολιτισμού και Διεθνών Σχέσεων του Boston University, Μέλος της Αμερικανικής Επιτροπής για την Θρησκευτική Ελευθερία

7.30-8.00 μ. μ.: Το μάθημα των Θρησκευτικών στο Δημόσιο σχολειο και οι σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας
Σταύρος Γιαγκάζογλου, Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, Διευθυντής του περιοδικού «Ίνδικτος»
Η θεολογική εκπαίδευση στην Ελλάδα
Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

8.00-8.30 μ. μ.: Διάλειμμα-καφές

8.30-9.00 μ. μ.: Συζήτηση


Σάββατο 27 Μαΐου 2006
7.00-7.30 μ. μ.: Πλειοψηφία, συνοδικότητα και δημόσια σύμβολα
Νικήτας Αλιπράντης, Καθηγητής Νομικής στα Πανεπιστήμια Θράκης και Στρασβούργου

7.30-8.00 μ. μ.: Καταστατικός χάρτης και συνοδικότητα. Νομικό status Θρησκευτικών Κοινοτήτων και «μάχη των συμβόλων»
Θεόφιλος Αμπατζίδης, Master Θεολογίας ΑΠΘ, Συνεργάτης Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

7.30-8.00 μ. μ.: Εκκλησία, Βασιλεία, Πόλις: Πολιτική θεολογία και δημόσιος λόγος της Εκκλησίας σε μια πλουραλιστική κοινωνία
Παντελής Καλαϊτζίδης, Συντονιστής χειμερινού προγράμματος της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, Πάρεδρος ε. θ. του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

8.00-8.30 μ. μ.: Διάλειμμα-καφές

8.30-9.00 μ. μ.: Συζήτηση

Χώρος:
Συνεδριακό Κέντρο FORUM
Δεληγιώργη 9-Πολυμέρη, Βόλος