του Μάριου Μπέγζου, Καθηγητή Πανεπιστημίου Αθηνών

Σάββατο 20 Ιανουαρίου 2001

Εσχατολογία είναι ο λόγος περί των εσχάτων, η θεώρηση του τέλους των πραγμάτων, η προτεραιότητα του χρόνου στην επίλυση των προβλημάτων και η προτίμηση της ιστορίας στην πραγμάτευση των ζητημάτων που μας αφορούν. Εσχατολογικά σκέπτεται όποιος θεωρεί καθετί υπό το πρίσμα του χρόνου (λαϊκή παροιμία : "κάθε πράγμα στον καιρό του") και μάλιστα αρχίζει από το τέλος για να πάει στην αρχή ("τα στερνά τιμούν τα πρώτα"), ξεκινώντας από τα, έσχατα για να φτάσει στα πρώτα κατά τον Μάξιμο Ομολογητή : "ου δείκνυται το τέλος εκ της αρχής, αλλ' η αρχή εκ του τέλους".

Κοινός παρανομαστής χριστιανικής και εβραϊκής εσχατολογίας είναι η έμφαση στο χρόνο, η υιοθέτηση της γραμμικής αντίληψης της Ιστορίας (αρχή - μέση - τέλος), η αποδοχή της εξέλιξης σε μη-αντιστρεπτή κίνηση (από το παρελθόν στο μέλλον), η Δημιουργία κόσμου-ανθρώπου από το Θεό (την προσωπική αντί την απρόσωπη αρχή του σύμπαντος), η πρόνοια-σωτηρία και η τελική κρίση στους έσχατους καιρούς με την έλευση του Μεσσία.

Διαφορετικός αριθμητής μεταξύ χριστιανικής και εβραϊκής εσχατολογίας είναι ο Χριστός που απουσιάζει στον ιουδαϊσμό και πλεονάζει στον χριστιανισμό έτσι ώστε κάθε πιστός του Χριστού να φέρει το όνομα Του ("χριστιανισμός") και η εκκλησία να λέγεται "χριστιανισμός". Το μοναδικό κι ανεπανάληπτο κύριο χαρακτηριστικό του χριστιανισμού είναι ο θεανθρωπισμός : ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, τέλειος Θεός (δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος) και τέλεια άνθρωπος (χωρίς αμαρτία), Θεάνθρωπος Υιός του Πατρός και Λόγος του Θεού.

Η χριστολογία καθορίζει την εσχατολογία: η γραμμική ιστορία τέμνεται από τον θεάνθρωπο Μεσσία Χριστό στις δυο ελεύσεις, δηλαδή την Πρώτη Παρουσία Του (Ενανθρώπιση, Σταύρωση, Ανάσταση) και την Δευτέρα Παρουσία Του (Κρίση των Εσχάτων, Βασιλεία του Θεού). Το παρόν της Εκκλησίας αιωρείται μεταξύ παρελθόντος (Πρώτη Παρουσία) και μέλλοντος (Δευτέρα Παρουσία) με σαφή τάση προς το μέλλον της Βασιλείας που φωτίζει το παρόν της Εκκλησίας εσχατολογικά στη θεία ευχαριστία, αυτόν τον πασχάλιο δείπνο ο οποίος συνιστά την σύναξη των διεστώτων, την συναγωγή των διεσκορπισμένων, την σύνοδο των διισταμένων, που λέγεται και είναι εκκλησία, δηλαδή έκκληση ενότητας των εσχάτων.