Του Βασίλη Αδραχτά, Θεολόγου, Διευθυντή του περιοδικού "Θρησκειολογία"

Η άποψη ότι Εκκλησία και πολιτική αποτελούν δύο ξένες μεταξύ τους περιοχές είναι ευρύτατα διαδεδομένη. Πρόκειται, βέβαια για μία παραπλανητική θέση : α) διότι ανάγει την κατανόηση του εκκλησιαστικού γεγονότος σε μία ιδεαλιστική σφαίρα καθαρότητας, εντελώς, άσχετη με την πραγματική Εκκλησία. β) διότι εθελοτυφλεί μπροστά στην ιστορία, η οποία πιστοποιεί όχι μόνο τη διαπλοκή Εκκλησίας και πολιτικής, αλλά και τις εκάστοτε πολιτικές πραγματώσεις της ίδιας της Εκκλησίας. Αρκεί, εν προκειμένω, η αναφορά λίγων μόνο παραδειγμάτων: α) ο αντί-εξουσιαστικός χαρακτήρας του μαρτυρίου. β) η κριτική πολιτική αντιπρόταση του κοινοβιακού μοναχισμού, γ) η υποκατάσταση της πολιτικής εξουσίας από την Εκκλησία της Ρώμης και δ) το πολιτειακό σύστημα της Εθναρχίας. Εκκλησία, λοιπόν, και πολιτική συνδέονται στενότατα. Στην παρούσα εισήγηση, όμως, θα επικεντρωθούμε στο πολιτικό status που αντιπροσωπεύει η εσχατολογική νοοτροπία.

Η Εκκλησία ως εσχατολογία συνιστά πολιτική πραγμάτωση σε επίπεδο αισθητικό. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Πρώτα απ' όλα, τι δεν σημαίνει : α) η Εκκλησία δεν πραγματώνει το πολιτικό της σώμα εξουσιαστικά, ιεραρχικά, συλλογικά και ωφελιμιστικά. β) η Εκκλησία δεν αποτελεί πολιτική επανάσταση και γ) η Εκκλησία δεν αποσκοπεί στην ηθική καθοδήγηση που υπηρετεί τα κοσμικά πολιτικά συστήματα. Ας δούμε, τώρα, τι σημαίνει αισθητική πολιτική πραγμάτωση : α) το σώμα της Εκκλησίας λειτουργεί διακονικά, μυστηριακά, προσωπικά και συμβολικά, β) το σώμα της Εκκλησίας αποτελεί μια διαρκή προφητική κριτική και γ) το σώμα της Εκκλησίας διαβρώνει και μεταποιεί εκ των έσω τα υπάρχοντα πολιτικά συστήματα.

Οι παράμετροι του εκκλησιαστικού status είναι συνοπτικά οι εξής :

α) Πολιτική διακονία : για την εσχατολογική αυτοσυνειδησία, κάθε ρόλος εντός του εκκλησιαστικού σώματος είναι ο ρόλος της διακονίας, διότι ο Θεός ως χάρη δεν βρίσκεται σε απόσταση αλλά μέσα στον άνθρωπο. Γι' αυτό το εκκλησιαστικό σώμα καλείται να εικονίσει αυτή την ενύπαρξη του Θεού μέσω της διακονίας του ανθρώπου από τον άνθρωπο.

β) Μυστηριακή πολιτική : όλο το σώμα της Εκκλησίας πραγματώνεται ως μυστήριο και δεν έχει τρία, πέντε ή επτά μυστήρια. Το μυστήριο δεν αποτελεί κάτι το σκοτεινό ή παράλογο, αλλά μύηση σ' έναν άλλο τρόπο πρόσληψης του κόσμου. Επειδή ακριβώς ο τελευταίος οφείλει την ύπαρξή του στο Θεό, το σώμα τη Εκκλησίας δεν προσπαθεί να υποτάξει τη φύση στην κοινωνία, αλλά να γνωρίσει έλλογη συγκρότηση του κόσμου που παραπέμπει στη θεότητα του Λόγου.

γ) Προσωπική πολιτική : η Εκκλησία είναι κοινωνία προσώπων? δεν αποτελεί μία αφηρημένη ή απρόσωπη συλλογικότητα. Ο Θεός υπάρχει ως τριαδική κοινωνία, γι' αυτό και η Εκκλησία πραγματώνεται χάριν της ανάδειξης της προσωπικής ύπαρξης και επικοινωνίας εκάστου μέλους.

δ) Συμβολική πολιτική : ολόκληρη η Εκκλησία, από τους θεσμούς μέχρι τις παραμικρές σκέψεις και πράξεις, λειτουργεί ως σύμβολο. Δεν έχει σύμβολα που παραπέμπουν σε κάποιες αλήθειες, αλλά συνιστά το ένσαρκο, υλικό και ιστορικό σύμβολο μέσα στο οποίο τόσο τα μέλη της όσο και ο κόσμος προγεύονται αληθινά αυτό που μέλλει να έρθει στο πλήρωμα του. Το μελλοντικό δεν είναι κάτι το άγνωστο, διότι η ίδια πρόγευση του φέρει εν σπέρματι την ουσία του.

ε) Η πολιτική ως προφητική κριτική : η Εκκλησία δεν υποστηρίζει ότι έχει τη δύναμη να αλλάξει τον κόσμο. Αυτό είναι κάτι που αφήνει στη δύναμη του Θεού. Υπ αυτήν την έννοια, δεν κυνηγά καμία χίμαιρα και δεν τρέφει φρούδες ελπίδες. Διατηρεί, όμως, στο ακέραιο το δικαίωμα της να ασκεί κριτική στην αυθαιρεσία, στην αδικία, στο κακό, στην εκμετάλλευση και στην απανθρωπιά του κόσμου. Στο σύνολό της συνεχίζει να ασκεί το μεγαλειώδες πολιτικό έργο των προφητών της Π.Δ.

στ) Η πολιτική ως μεταμόρφωση : τα όρια της Εκκλησίας και του κόσμου περιχωρούν και διαχέονται. Αυτό σημαίνει πως το ένα μέγεθος βρίσκεται εντός του άλλου και συνυπάρχει με αυτό. Η τομή της διάκρισης μεταξύ τους έγκειται στη μεταλλαγή των κοσμικών δεδομένων σε πραγματικότητες εκφαντορικές της Βασιλείας του Θεού και συνάμα διαλυτικές του όποιου πολιτικού συστήματος.

Με βάση τα παραπάνω, θα λέγαμε ότι το πολιτικό status της εσχατολογικής Εκκλησίας συνιστά έναν ιδιότυπο αισθητικό αναρχισμό, ο οποίος όντας πάντοτε στο περιθώριο και στους αντίποδες του κοσμικού συστήματος χτυπά ασταμάτητα και αποφασιστικά την αλαζονεία και αυτάρκεια της πολιτικής. Αν η αναρχία δεν είναι τόσο τα επιφαινόμενα της καταστροφής όσο η κραυγή της αυτοκριτικής μέσα στα όρια της κοινωνίας των πολιτών, τότε η Εκκλησία είναι κατεξοχήν αναρχική κραυγή.