Εναρκτήριος Χαιρετισμός Υποδοχής στο χειμερινό πρόγραμμα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών,
του συντονιστή του προγράμματος Παντελή Καλαϊτζίδη

Σεβασμιώτατε,
Σεβαστοί πατέρες,
Φίλες και Φίλοι,

Επιτρέψτε μου να εκφράσω τη χαρά μου για την παρουσία σας σ' αυτήν τη φιλόξενη αίθουσα, αλλά και να φιλοξενήσω στην όμορφη πόλη μας όλους αυτούς που χρειάστηκε να κάνουν αρκετά χιλιόμετρα προκειμένου να είναι εδώ σήμερα μαζί μας, στην πρώτη συνάντηση, στο πρώτο μάθημα χειμερινού προγράμματος της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών.

Το καλοκαίρι που μας πέρασε ξεκίνησε τη λειτουργία της η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος, μετά από πρωτοβουλία του Σεβασμιώτατου Μητροπολίτη μας κ. Ιγνάτιου και υπό την διεύθυνση του κ. Δημ. Οικονόμου, καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και του κ. Κων. Ζορμπά, Δρ Θεολογίας - Κοινωνιολόγου και καθηγητή στην εκκλησιαστική εκπαίδευση. Στα θερινά μαθήματα της Ακαδημίας δίδαξαν διακεκριμένοι καθηγητές ορθόδοξης θεολογίας από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ εκ παραλλήλου λειτούργησαν εργαστήρια βυζαντινής αγιογραφίας και μουσικής, καθώς και τμήματα εκμάθησης Ελληνικής και Ρώσικης γλώσσας. Το πρόγραμμα, που επιτέλεσε σημαντικό έργο και έθεσε τις βάσεις για το ξεκίνημα της Ακαδημίας, πλαισιώθηκε με την τέλεση των ιερών ακολουθιών και με επισκέψεις σε μοναστήρια και ενορίες.

Σήμερα, χάρις στη φωτισμένη καθοδήγηση του Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου μας κ. Ιγνάτιου, η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, συνεχίζει την πρώτη εκείνη προσπάθεια και ξεκινά το χειμερινό πρόγραμμα της. Το πρόγραμμα θα εξετάσει το θέμα : "Εκκλησία και Εσχατολογία", και θα έχει ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Μια ορισμένη θεολογία, η οποία μετέβαλε την Παράδοση σε παραδοσιαρχία, μας έμαθε να αναφέρουμε την ταυτότητα της Εκκλησίας στο παρελθόν, μας δίδαξε έναν Χριστιανισμό που μονίμως βρίσκεται σε αναντιστοιχία με την εποχή του και με την ιστορία. Ακόμη και το ελπιδοφόρο ρεύμα της θεολογικής αναγέννησης της δεκαετίας του 60 και του 70 (που στην Ελλάδα εκφράστηκε κυρίως μέσα από το λεγόμενο "νέο-ορθόδοξο" ρεύμα) ενσωματώθηκε σε αυτήν την λογική, είτε γιατί είχε προβληματικές θεολογικές αφετηρίες (υπερτονισμός του μυστικισμού, του αποφατισμού και της πρωτολογίας σε βάρος του ιστορικού και του εσχατολογικού), είτε γιατί δεν μπόρεσε να κρατήσει σαφείς αποστάσεις από την φονταμενταλιστική ερμηνεία της παραδόσεως και την "ελληνορθόδοξη" θριαμβολογία. Έτσι ξεχάσαμε ότι το "ήδη", με το πραγματοποιημένο και λησμονήσαμε την εσχατολογική αναμονή, το "όχι ακόμη ", το ερχόμενο, αυτό που δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί και άρα δεν μπορεί να ταυτιστεί με κανένα παρελθόν και με κανένα δεδομένο σχήμα.

Η θεολογία όμως σε κάθε εποχή, και ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης, καλείται να λειτουργήσει ως προφητική φωνή για την επανεύρεση της αυτοσυνειδησίας της Εκκλησίας. Γι' αυτό και προβάλλει επιτακτικό το καθήκον της θεολογικής σπουδής. Μιας σπουδής που έχει δυσφημιστεί από τα φαινόμενα ακραίου θρησκευτικού φανατισμού, από την ταύτιση με τη στασιμότητα και από το γράμμα του νόμου που σκοτώνει και δεν ζωοποιεί.

Για συνοψίσουμε λοιπόν θεολογικά τη θεματική του χειμερινού προγράμματος, θα πρέπει κατ' αρχήν να σημειώσουμε ότι η εσχατολογία δεν είναι απλώς ο λόγος για την άλλη ζωή, ούτε το τελευταίο κεφάλαιο της Δογματικής, αλλά διαποτίζει το σύνολο της εκκλησιαστικής και λειτουργικής ζωής. Θα πρέπει επίσης να θυμηθούμε ότι η Εκκλησία ορίζεται ως κοινότητα ευχαριστιακή, στο μέτρο που η αλήθεια της πραγματώνεται στην Ευχαριστία, στο μυστήριο δηλαδή της καθολικής συναδέλφωσης των ανθρώπων, της μεταμόρφωσης της κτίσης και της εν Χριστώ κοινωνίας Θεού και κόσμου. Η Ευχαριστία όμως είναι η πρόγευση των Εσχάτων, προληπτική πραγμάτωση της ερχόμενης"Βασιλείας του Θεού ", του καινούργιου κόσμου του Θεού δηλαδή, που θα σημάνει "την των πάντων ενότητα" και την οριστική νίκη εναντίων του θανάτου. Γι' αυτό η Εκκλησία ορίζεται ως κοινότητα εσχατολογική, που βιώνει την ένταση ανάμεσα στο "ήδη" και στο "όχι ακόμη". Ως κοινότητα εσχατολογική η Εκκλησία είναι στραμμένη στο μέλλον, απ' όπου αντλεί νόημα και σκοπό. Έτσι το πλήρωμα χρόνου για την Εκκλησία, αναφέρεται όχι σε κάτι που συνέβη στο παρελθόν, αλλά σε κάτι που αναμένεται στο μέλλον. Η Εκκλησία δηλαδή δεν αντλεί την δύναμη της από αυτό που είναι, αλλά από αυτό που θα γίνει? όχι από το παρόν ή από το παρελθόν, από αυτό που της δόθηκε ως θεσμός, αλλά από το μέλλον, από τα Έσχατα. Η εσχατολογία μ' άλλα λόγια, που χαρακτηρίζει ιδιαίτερα την ανατολική ορθόδοξη παράδοση, μας βοηθάει να καταλάβουμε γιατί η Εκκλησία δεν ταυτίζεται με το παρελθόν, ενώ μας προφυλάσσει και απ' τον κίνδυνο να μετατρέψουμε την παράδοση σε νεκρό γράμμα και μουσειακό κατάλοιπο του παρελθόντος.

Τι σημαίνουν όμως όλα αυτά για την ζωή μας και τι είδους προκλήσεις αντιπροσωπεύουν; Η Εκκλησία ως κοινότητα εσχατολογική μπορεί να αναφέρεται σ' ένα έθνος ή να αναμένει την δικαίωση της από τις υπηρεσίες που πρόσφερε στο παρελθόν; Είναι η αρχή που καθορίζει την πορεία και το νόημα της ιστορίας, ή αντιθέτως είναι το τέλος που δίνει νόημα στην αρχή; Τι τελικά είναι ο Χριστιανισμός : Μια πρωτολογία πλατωνικού τύπου ή μια εσχατολογία; Και εφόσον τα Έσχατα έχουν ήδη εισβάλει στην ιστορία, ποιες μπορεί να είναι η συνέπειες από αυτή τη βιβλική και πατερική αντίληψη για την πολιτική και κοινωνική ζωή, τη φιλοσοφία, την επιστήμη, τον πολιτισμό, τις σχέσεις με τις άλλες θρησκείες; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που θα κληθούν να απαντήσουν οι εισηγητές και να σκεφτούν όλοι όσοι θα παρακολουθήσουν το χειμερινό πρόγραμμα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών. Η συμμετοχή όπως είπαμε θα είναι ελεύθερη και χωρίς προϋποθέσεις για όλους όσους μένουν εντός και εκτός Βόλου.

Θα ήταν παράλειψη να μην ευχαριστήσουμε όσους συντέλεσαν στην υλοποίηση αυτού του εγχειρήματος : τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη μας κ. Ιγνάτιο για την εμπιστοσύνη του στο πρόσωπό μας και την ολόθερμη υποδοχή της πρότασής μας? τον φίλο καθηγητή της Θεολογικής σχολής του ΑΠΘ κ. Πέτρο Βασιλειάδη, για την πολύπλευρη στήριξη του προγράμματος: τον φίλο Νίκο Βαραλή, που δεν λογάριασε κόπο και χρόνο προκειμένου να βοηθήσει στην πραγματοποίηση ενός κοινού ονείρου? τον "Όμιλο επιχειρήσεων Αλέξανδρος Μ. Μουστακαλής" τέλος, για την προθυμία συνεργασίας και την ευγενική του χορηγία, χωρίς την οποία το πρόγραμμά μας θα ήταν και πιο φτωχό και πιο πεζό.

Έχουμε την επίγνωση ότι σε μια πρώτη ανάγνωση ίσως το πρόγραμμα και η θεματολογία φανούν δύσκολα. Όποιος όμως θελήσει να παρακολουθήσει τη σειρά μαθημάτων που θα ακολουθήσει, θα αρχίσει να διαπιστώνει σιγά-σιγά μια εξοικείωση με τη γλώσσα και την εσχατολογική πρακτική. Εξάλλου όπως λεει και ένα τραγούδι των "Πυξ Λαξ", ότι αξίζει πονάει κι είναι δύσκολο"... Γνωρίζουμε επίσης ότι με το πρόγραμμα που ξεκινάει σήμερα η τοπική μας Εκκλησία επιχειρεί ένα άνοιγμα στη διανόηση και στη σύγχρονη κοινωνία που η εμβέλεια του ξεπερνάει κατά πολύ τα στενά τοπικά όρια... Το άνοιγμα αυτό δεν είναι δίχως διακινδυνεύσεις και δίχως αβεβαιότητες... Έτσι θα είναι και η Εκκλησία του μέλλοντος : ανοιχτή, χωρίς αβεβαιότητες και τις κοσμικές ασφάλειες, με διάθεση ετοιμότητας απέναντι στο καινούργιο. Μη μας τρομάζει το καινούργιο, φέρνει περισσότερο την πνοή του Πνεύματος, παρά τα σπέρματα του κακού. Θα παρακαλούσα το πρόσωπο που στην Εκκλησία μας κατεξοχήν ενσαρκώνει το νέο, τον εμπνευστή και πρωτεργάτη της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Δημητριάδος κ. Ιγνάτιο να λάβει το λόγο και να κηρύξει την έναρξη του χειμερινού προγράμματος της Ακαδημίας.