Δ. ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ;

Στις μέρες μας είναι συχνή η επίκληση της υπέροχης ευχαριστιακή προσευχής της "Διδαχής", όπου η κοινότητα παρακαλεί τον Θεό να συνάξει στη μέλλουσα βασιλεία του την Εκκλησία, η οποία τώρα βρίσκεται διασκορπισμένη στα πέρατα της γης. Και πάλι το χωρίο αυτό χρησιμοποιείται για να δείξει ότι πέραν της Ευχαριστίας ουδέν αποτελεί αποφασιστικό στοιχείο της εκκλησιαστικής ταυτότητας. Εδώ επιθυμώ να θέσω ένα ερώτημα:

Ποιο ακριβώς είναι το όραμα της Βασιλείας; Η μελλοντική σύναξη των νυν υφισταμένων κοινοτήτων; Ή μήπως - πολύ περισσότερο από αυτό - σύμπαντος του κόσμου; Φαντάζομαι, η απάντηση που έρχεται αυθόρμητα είναι η δεύτερη. Σε τέτοια περίπτωση, όμως, η έγνοια για εκείνο το θεόρατο μέρος της ανθρωπότητας, το οποίο αυτή τη στιγμή δεν μετέχει της ευχαριστιακής κοινότητας, είναι ουσιώδες στοιχείο του εκκλησιαστικού γεγονότος. Για να μην είναι, θα πρέπει να πούμε ότι η Βασιλεία είναι το μέλλον μόνο των υφισταμένων εκκλησιαστικών κοινοτήτων!

Όποτε μιλάμε για τη σχέση Ευχαριστίας και κτίσης, συνήθως υπογραμμίζουμε ότι η ευχαριστιακή κοινότητα καταφάσκει την ύλη, τη σωματικότητα κλπ. Πράγμα που φυσικά είναι σωστό. Αλλά μονάχο του, ίσως να είναι κεντρομόλο. Δεν συζητάμε δηλαδή - να το πω ωμά - για τον πελώριο κόσμο: για το αν θα σωθούν και πώς θα σωθούν οι απειράριθμες γενιές ανθρώπων οι οποίοι δεν είναι Εκκλησία, δεν έχουν καν στον οπτικό τους ορίζοντα την ύπαρξή της και έρχονται στην ύπαρξη παρόλο που ουδέποτε θα γίνουν Εκκλησία Η Ευχαριστία είναι όντως η εστία μας· είναι σαν τον πολύτιμο προβολέα που σκίζει τα σκοτάδια μας για να πάρουμε είδηση την πραγματικότητά μας. Όμως, αν καρφώσουμε τα μάτια μας στον ίδιο τον προβολέα, τότε ίσως χάσουμε αυτό ακριβώς που ο πολύτιμος προβολέας μάς προσφέρει. Μπορεί να θαμπώσουμε και να μη διακρίνουμε τα φωτιζόμενα!

Μήπως, η ευχαριστιακή σύναξη είναι η κιβωτός των σωζομένων; Μήπως όσοι είναι μέλη της Εκκλησίας αποτελούν όσους πρόκειται να σωθούν, πράγμα που σημαίνει ότι όλοι οι άλλοι οδεύουν αναπόδραστα στην απώλεια; Αν το δεχτούμε αυτό, τότε το τοπίο γίνεται ξεκάθαρο. Αφιλάνθρωπο μεν, αλλά ξεκάθαρο. Αν όμως δεν υποστηρίζουμε ότι οι εκτός Εκκλησίας είναι καταδικασμένοι, τότε θα πρέπει να απαντήσουμε σε μια καίρια ερώτηση: Ποιος είναι τότε ο λόγος ύπαρξης της Εκκλησίας;

Στο ερώτημα αυτό χρειάζεται, νομίζω, να απαντήσουμε ως εξής: Ο Θεός βρίσκεται αδιάκοπα σε ιεραποστολή. Εργάζεται ακατάπαυστα για τη μεταμόρφωση τού κόσμου σε Βασιλεία του, και το Πνεύμα πνέει στα πλάτη και στα μήκη των συμπάντων πολυμερώς και πολυτρόπως, ήτοι με τρόπους που γνωρίζουμε, μα και με τρόπους που δεν τους βάζει ο νους μας. Θυμηθείτε ότι στην έσχατη κρίση θα φανερωθεί ότι κατά τη διάρκεια της ιστορίας ο Χριστός ήταν παρών αλλά αγνώριστος, ακόμα κι από ανθρώπους που θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του!

Η Εκκλησία, συνεπώς, είναι ο διάκονος της αδιάκοπης και εν εξελίξει ιεραποστολής τού Θεού και ο μάρτυρας της αγάπης του. Οφείλει δηλαδή να υπάρχει έτσι ώστε να φανερώνει με λόγο και με πράξη τον Τριαδικό τρόπο υπάρξεως, στον οποίον ο Θεός έχει καλέσει τα σύμπαντά του. Οφείλει, δηλαδή, την μαρτυρία της Βασιλείας, ακόμη και δίχως να πολιτογραφεί μέλη στην Εκκλησία. Στην αποκάλυψη του Θεού, ο λαός το Θεού ποτέ δεν μονοπωλεί τον Θεό. "Ιδού τέθεικά σε εις διαθήκην γένους εις φως εθνών του είναί σε εις σωτηρίαν έως εσχάτου της γης" (: "Εγώ θα σε κάνω φως και για τα άλλα έθνη, ώστε να φτάσει η σωτηρία μου στα πέρατα της γης". Στην εσχατολογική Νέα Ιερουσαλήμ, φως των εθνών θα είναι ο ίδιος ο Κύριος. Μέσα στην ιστορία όμως, το να λειτουργεί ο λαός του ως φως των εθνών (το να λειτουργεί, κοντολογής, με την αγαπητική κίνηση προς τον άλλον, για την οποία μιλκήσαμε στην παράγραφό μας για τον Καβάσιλα), αποτελεί αποφασιστικό στοιχείο της ταυτότητας αυτού του λαού!

Μία από τις εικόνες που μας έδωσε ο Χριστός για τη Βασιλεία του είναι, ως γνωστόν, η παραβολή για το προζύμι. Η σημασία αυτής της παραβολής είναι, νομίζω, εξαιρετική, και μάλιστα αν λάβουμε υπόψη ότι κατά πάσα πιθανότητα ανήκει στην αρχέγονη πηγή των "λογίων του Ιησού". Σ' αυτή την εικόνα, λοιπόν, υπάρχουν δύο οντότητες: το αλεύρι και το προζύμι. Αλεύρι το σύμπαν, προζύμι η Εκκλησία. Το μέλλον δεν είναι το μέλλον απλώς της μαγιάς. Είναι το μέλλον όλης της διεργασίας, ώστε το φύραμα να γίνει τελικά ψωμί· να μεταμορφωθεί. Όμως, η "ζυμωσύνη", η δύναμη κατεργασίας του φυράματος, ανήκει στον εαυτό του προζυμιού. Είναι αποφασιστικό, κι όχι παρεπόμενο στοιχείο του. Δίχως τη "ζυμωσύνη" του, το προζύμι είναι απλώς στόκος. Στην προοπτική αυτή, η ίδια η ύπαρξη και ο ίδιος ο λόγος ύπαρξης της Εκκλησίας είναι αποστολή.

* O Θανάσης Ν. Παπαθανασίου είναι διδάκτωρ Θεολογίας (1991), πτυχιούχος Θεολογίας (1986) και Νομικής (1982). Μετά από επαγγελματική περιπλάνηση στο χώρο της νομικής, υπηρετεί (από το 1992) στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ως θεολόγος καθηγητής. Τα τελευταία χρόνια διδάσκει με απόσπαση στην Ανωτέρα Εκκλησιαστική Σχολή Αθηνών. Είναι αρχισυντάκτης του τριμηνιαίου θεολογικού περιοδικού «Σύναξη» και ζει στην Αθήνα με τη σύζυγό του Ελένη Ταμαρέση, μαζί με την οποία εργάζεται στον τομέα νεότητας της ενορίας Αγίου Δημητρίου Βύρωνα από το 1979. Έχει δημοσιεύσει μελέτες σε περιοδικά, συλλογικούς τόμους και πρακτικά συνεδρίων, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, έχει εκδόσει τα βιβλία: Οι ‘Νόμοι των Ομηριτών’. Ιεραποστολική προσέγγιση και ιστορική-νομική συμβολή Σάκκουλα, 1994, Ανεστιότητα και παραπεμπτικότητα. Κριτικές προσεγγίσεις στα θεολογικά δρώμενα, Αρμός, 1998, Κοινωνική δικαιοσύνη και Ορθόδοξη θεολογία, Ακρίτας, 2001, Δρόμοι Κελτών, δρόμοι Σαξόνων. Αναζητώντας χνάρια της χριστιανικής ιεραποστολής στη Βρετανία (μαζί με την Ελένη Ταμαρέση), Αποστολική Διακονία, 2002, Ο Θεός μου ο αλλοδαπός. Κείμενα για μιαν αλήθεια που είναι ‘του δρόμου’, Ακρίτας, 2002(β), Θρησκεία, Ιδεολογία, Επιστήμη. Δύο κείμενα σαν μαντινάδες απ’ το σαράκι της πίστης προς το μεράκι της δυσπιστίας, Πορθμός, 2003, κ.ά. (e-mail: paptam@in.gr)