Υποσημειώσεις

(1) Πρβλ. Σταύρου Γιαγκάζογλου, Κοινωνία θεώσεως. Η σύνθεση Χριστολογίας και Πνευματολογίας στο έργο του αγίου Γρηγορίου του Πάλαμά, Αθήνα, 2001, σελ. 326 κ. εξ, όπου και μια συστηματικότατη και πληρέστατη ανάλυση των πνευματοκρατικών τάσεων της ρωσικής διασποράς.

(2) Βλ. π. Νικολάου Λουδοβίκου, Η αποφατική Εκκλησιολογία του Ομοουσίου. Η αρχέγονη εκκλησία σήμερα, Αθήνα, 2002, σελ. 94 κ. εξ., όπου και αναλυτικότατη παρουσίαση του θέματος.

(3) Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη, Θέματα Εκκλησιολογίας. Πανεπιστημιακές παραδόσεις, Θεσ/νίκη, 1991, σελ. 92.

(4) Βλαδίμηρου Lossky, Η μυστική θεολογία της ανατολικής Εκκλησίας, Θεσ/νίκη, 1986, σελ. 326 κ. εξ.

(5) Βλαδίμηρου Lossky, Η θέα του Θεού, Θεσ/νίκη, 1973, σελ. 184 κ. εξ. και σελ. 199 κ. εξ. Πρβλ. και Σταύρου Γιαγκάζογλου, όπ. π., σελ. 335.

(6) Τις απόψεις αυτές τις συναντούμε στο, από τη δεκαετία του ’30, μελέτημά του με τίτλο, «Εκκλησία και Καθολικότης», στο Γεωργίου Φλωρόφσκυ, Ανατομία προβλημάτων πίστεως, Θεσσαλονίκη, 1977.

(7) Πρβλ. Archipretre Nicolas Afanassieff, L’ Eglise du Saint – Esprit, Les editions du Cerf, Paris, 1975, και π. Νικολάου Λουδοβίκου, όπ. π., σελ. 110 κ. εξ.

(8) Οι απόψεις αυτές συνιστούν βασικές εκκλησιολογικές θέσεις του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη. Πρβλ. αντί πολλών, Θέματα Εκκλησιολογίας. Πανεπιστημιακές παραδόσεις, Θεσ/νίκη 1991.

(9) Ακόμη και σε περιπτώσεις πατέρων που η ιστορική και γραμματολογική έρευνα τους εντάσσει σε πλαίσια μυστικοασκητικής και θεραπευτικής κατανόησης της εκκλησιαστικής ζωής, όπως ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος και ο Γρηγόριος Παλαμάς. Πρβλ. τη διαφωτιστικότατη, στα ζητήματα αυτά, εργασία του Σταύρου Γιαγκάζογλου, Κοινωνία Θεώσεως. Η σύνθεση Χριστολογίας και Πνευματολογίας στο έργο του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, Αθήνα, 2001.

(10) Παρόμοια, πιο συνεπτυγμένη, ανάλυση και στο Θεόφιλου Αμπατζίδη, «Από την Κίνηση της “Ζωής” στη θεολογική αναγέννηση του’ 60. Μια κριτική ματιά», στο συλλογικό τόμο, Αναταράξεις στη μεταπολεμική θεολογία. Η θεολογική γενιά του’ 60, Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών-Σύναξη, εκδ. Ίνδικτος, (υπό έκδοσιν).

(11) Βλ. αντί πολλών: Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη, Θέματα Εκκλησιολογίας. Πανεπιστημιακές παραδόσεις, Θεσ/νίκη, 1991, σελ. 8-12.

(12)Βλ. Πέτρου Βασιλειάδη, Lex Orandi, Αθήνα, 2005, κυρίως τη μελέτη με τίτλο «Ευχαριστιακή και θεραπευτική πνευματικότητα», σελ. 55-56, 60-61, κ. α. καθώς και, σε πιο συνεπτυγμένη μορφή, στο άρθρο με τίτλο «Ευχαριστία ή κάθαρση το κριτήριο της Ορθοδοξίας;», Σύναξη, τχ. 49, σελ.53 κ. εξ.

(13) Βλ. Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη, «Θεία Ευχαριστία και Εκκλησία», στον τόμο, Ευχαριστίας Εξεμπλάριον, Μέγαρα, 2006, σελ. 38 κ. εξ.

(14) Όπ. π., σελ. 41.

(15) Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη, «The ecclesiological presuppositions of the Holy Eucharist», δημοσιευμένο στο Nicolaus 10, 1982, σελ. 333-349.

(16) Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη, «The ecclesiological presuppositions of the Holy Eucharist», δημοσιευμένο στο Nicolaus 10, 1982, σελ. 333-349.

(17) Αθανασίου Γιέφτιτς, «Λειτουργία και Πνευματικότης», στον τόμο, Χριστός η χώρα των ζώντων, Αθήνα, 2007, σελ. 111.

(18) Διδαχή, 14, ΒΕΠΕΣ, τ.2^ος σ. 220.

(19) Β΄ Κλήμεντος, 14, 18-23, από τον τόμο του Β. Μουστάκη, Οι Αποστολικοί Πατέρες, σ. 152.

(20) Κυρίλλου Ιεροσολύμων, Κατήχηση Μυσταγωγική Ε΄, έκδ. Ι. Μ. Τιμίου Προδρόμου Καρέα, Αθήνα, 1999, σελ. 642.

(21) P.G., 90, 369.

(22) Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος Μ΄, ΕΠΕ, τ. 4^ος, σελ.344-345.

(23) Ιωάννου Χρυσοστόμου, Εις Εβραίους ΙΖ΄, P.G. 63,132-134.

(24) Οπ. π., PG, 58, 744. PG, 59, 268. PG, 61, 230.

(25) Οπ. π., PG, 62, 529-530.

(26) Γρηγορίου Παλαμά, Ομιλία Ξ΄, 5-6. Ομιλία Νς΄, 7. Πρβλ. Ομιλία ΛΑ΄, 15.

(27) Νικολάου Καβάσιλα, Περί της εν Χριστώ ζωής, εκδ: Ησυχαστήριο Α. Γρηγορίου Παλαμά, Θεσσαλονίκη, χ.χ., σελ.137.

(28) Οπ. π., σελ. 149.

(29) Οπ. π., σελ. 152-153.

(30) Οπ. π., σελ. 164-166.

* Ο κ. Θεόφιλος Αμπατζίδης γεννήθηκε στην Πτολεμαΐδα το 1968. Σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. Πήρε το Μεταπτυχιακό του Δίπλωμα στη Συστηματική Θεολογία από την ίδια Σχολή. Συνεργάστηκε ως ερευνητής στο πρόγραμμα της Ακαδημίας Αθηνών «Ελληνισμός και Χριστιανισμός ως παράγοντες διαμόρφωσης της ελληνικής ταυτότητας». Διατέλεσε Αρχισυντάκτης στο περιοδικό Αναλόγιον που εξέδιδε η Ι. Μητρόπολις Κοζάνης. Από το Σεπτέμβριο του 2001 υπηρετεί στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, ενώ από το ακαδημαϊκό έτος 2004-2005 συνεργάζεται με την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος.