Χαιρετισμός στο Συνέδριο «Θεολογία και Λογοτεχνία ΙΙ.

Από την πίστη στην απιστία, από την απουσία στην παρουσία του Θεού.

Με αναφορά σε συγγραφείς της ξένης λογοτεχνίας του 20^ου αιώνα»

του Σεβ. Μητροπολίτου Δημητριάδος κ. Ιγνατίου

Ο αιώνας που λίγα μόλις χρόνια πριν πέρασε, ο 20^ος αι., σημάδευσε την ανθρώπινη ιστορία με κοσμογονικού μεγέθους αναταράξεις και αναπροσανατολισμούς της ανθρώπινης εμπειρίας. Αν ο πολιτισμός και η ιστορική εποχή της νεωτερικότητας μπορούσε να παρομοιαστεί με ατμομηχανή που έτρεχε εμπρός με ταχύτητα αδιανόητη για τον άνθρωπο της παραδοσιακής κοινωνίας, η μετανεωτερική εποχή, που εγκαινιάστηκε στη διάρκεια του περασμένου αιώνα, διάνοιξε τα συνειδησιακά όρια της ανθρωπότητας στο πλανητικό και συμπαντικό αχανές, αλλά και στο δαιδαλώδες τοπίο του ψηφιακού κυβερνοχώρου και της φυσικής μετά τον Αϊνστάιν.

Η έναρξη του 20^ου αιώνα, στα 1900, οριοθετείται με τον θάνατο τουNietzsche, του «προφήτη της αθεΐας». Ο 20^ος αι. διαδραματίζεται με το Θεό «συνταξιούχο» (1), για να θυμηθούμε τη φράση του Παναγιώτη Κονδύλη. Από την άλλη πλευρά όμως, «αν τον 19^ο αι. το πρόβλημα ήταν ότι ο Θεός πέθανε, τον 20^ο αι. το πρόβλημα είναι ότι πέθανε ο άνθρωπος, ότι ο άνθρωπος είναι νεκρός» (2)διαπιστώνει ο Erich Fromm. Το ερώτημα αναδεικνύεται κοινό στον ποιητή και στον θεολόγο: «Πώς μιλάς για το Θεό μετά το Άουσβιτς;» (3) καθώς αναρωτιέται ο Χανς Γιώνας ή «Πώς κάνεις ποίηση μετά το Άουσβιτς;» στη διερώτηση του Αντόρνο. Ο πειρασμός της σιωπής και της απόσυρσης προβάλλει εμπρός στα θαύματα και τα τέρατα που κυοφορήθηκαν τον 20^ο αι.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία και θεολογία έχει κατηγορηθεί επανειλημμένως πως είναι μια Εκκλησία και θεολογία των απαντήσεων και όχι των ερωτήσεων. Επίσης πολλές είναι οι φωνές που ακούγονται ανάμεσά μας εναντίον του διαλόγου, διάχυτα τα αμυντικά αντανακλαστικά απέναντι στον σύγχρονο κόσμο και τις προκλήσεις του. Το Ευαγγέλιο, η Παράδοση, το δόγμα, η ιστορία της Εκκλησίας, προβάλλονται ως ανάχωμα στον πεπτωκότα περίγυρο και καταφύγιο από αυτόν. Ο κίνδυνος να γίνει η Εκκλησία μια κλειστή κάστα καθαρών, με έτοιμες απαντήσεις και δογματικές αγκυλώσεις και περιχαρακώσεις είναι παρών.

Απέναντι στον παραπάνω κίνδυνο και ενόψει της κληρονομιάς του 20^ου αι. οφείλουμε να διακηρύξουμε προφητικά πως πίστη δεν είναι η ευπιστία στην πλάνη, αλλά η συναρπαγή από την Αλήθεια. Και η Αλήθεια στην Ορθοδοξία είναι Πρόσωπο και κοινωνία προσώπων, είναι Σταυρός, θυσία, διακονία, Αγάπη. Το δόγμα δεν είναι δογματισμός. Πεντόσταγμα του δόγματος είναι ο διάλογος: στο τριαδικό δόγμα ο αγαπητικός διάλογος των τριών θείων προσώπων που εκβάλλει στο φιλάνθρωπο διάλογο της Δημιουργίας του κόσμου και του ανθρώπου˙ στο χριστολογικό δόγμα ο ενυπόστατος διάλογος θείας και ανθρωπίνης φύσεως και στο δόγμα της Εκκλησίας ο λειτουργικός διάλογος ευχαριστίας για την προγευόμενη Βασιλεία, ο οποίος διαστέλλεται στη «Λειτουργία μετά τη Λειτουργία», στον ιεραποστολικό διάλογο της Εκκλησίας με ό,τι δεν είναι ακόμη Εκκλησία.

Πειθόμενοι στα παραπάνω και επιθυμώντας να εντείνουμε την διαλογική μας ετοιμότητα, εδώ στην Μητρόπολη της Δημητριάδος και ειδικότερα στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, ήδη για 8 χρόνια, πολλαπλασιάζουμε τα ερωτήματα, φιλοξενούμε το διαφορετικό, δεξιωνόμαστε την ετερότητα, συζητούμε ταπεινά με όλους. Εναρκτήριο θέμα υπήρξε η Εσχατολογία, το διαρκές άνοιγμα της Εκκλησίας στο μέλλον της τριαδικής αγαθοτοπίας που γονιμοποιεί το εκάστοτε παρόν, και στο εξής ακολούθησαν θέματα όπως «Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα», «Ορθοδοξία και Ετερότητα», «Φύλο και Θρησκεία-Η θέση της γυναίκας στην Εκκλησία», «Θεολογία και σύγχρονη Ναοδομία», «Ορθοδοξία και Πολυπολιτισμικότητα», «Η συμμετοχή των λαϊκών στη ζωή της Εκκλησίας», «Αναταράξεις στη μεταπολεμική θεολογία. Η “θεολογία του ’60”», «Κράτος και Εκκλησία», «Ορθοδοξία και Ισλάμ-Το Ισλάμ στην Ευρώπη», «Wittgenstein και αποφατική θεολογία», και το εφετινό μας θέμα «Ευχαριστία, Εκκλησία, Κόσμος» αλλά και άλλα.

Σε ένα ανανεωτικό εγχείρημα, όπως χαρακτήρισε την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών ο φίλτατος Σταύρος Ζουμπουλάκης, δεν έχει θέση η εσωστρέφεια και η περιχαράκωση, ο αντιευρωπαϊσμός και ο αντιδυτικισμός. Έτσι, μετά την επιτυχημένη διοργάνωση τον Μάιο του 2003 του συνεδρίου «Θεολογία και Λογοτεχνία. Από την αντιπαράθεση στο διάλογο», όπου η εστίαση ήταν σε έλληνες λογοτέχνες, τώρα αναμένουμε να ακούσουμε για τις υπαρξιακές και «θεολογικές» αγωνίες της λογοτεχνικής γραφίδας του 20^ου αι. από τους συγγραφείς της ξένης λογοτεχνίας.

Καλωσορίζοντάς σας, λοιπόν, στον Βόλο και στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, σας ευχόμαστε κάθε από Θεού ευλογία και κάθε επιτυχία στις εργασίες του Συνεδρίου σας.