Ελένη Κασσελούρη-Χατζηβασιλειάδη, Δρ Θεολογίας, Καθηγήτρια Δ.Ε.

Σάββατο 12 Φεβρουαρίου 2005

Ένα από τα θέματα που έχουν απασχολήσει την ορθόδοξη θεολογική σκέψη την τελευταία δεκαετία είναι ο ρόλος και η συμμετοχή των γυναικών στη ζωή της εκκλησίας. Ο ερευνητής που με συνέπεια προσπαθεί να καταγράψει τις απόψεις για το θέμα, διαπιστώνει ότι χαρακτηρίζονται από ποικιλία και εύρος. Υπάρχουν οι απόψεις που άμεσα δηλώνουν το ανακόλουθο ανάμεσα στη θεολογία και το όραμα και την πραγμάτωση αυτού του οράματος στην εκκλησιαστική ζωή και από την άλλη οι απόψεις που με «θεολογικά» επιχειρήματα προσπαθούν να δικαιολογήσουν δεδομένα που συνδέονται με το κοινωνικό.

Έχει δηλ. σχέση με τον τρόπο που η κοινότητα κατανοεί την ταυτότητά της τόσο στο εσωτερικό της όσο και προς τον κόσμο.

Η Εκκλησία του Παρακλήτου, με άλλα λόγια της Πεντηκοστής, την οποία τόσο επιτυχώς παρουσιάζει η Α΄ προς Κορινθίους επιστολή (12: 14, 28) είναι η σύναξη ενός λαού, μιας κοινότητας με χαρισματικούς φορείς διακονίας. Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της ζωής αυτού του σώματος: 1) η λειτουργική ενότητα των μελών, 2) η αγαπητική σχέση και 3) η ποικιλία των χαρισμάτων. Σ’ αυτήν τη σύναξη τίποτα δεν είναι στατικό και τετελεσμένο αλλά όλα είναι καθ΄οδόν.

Η ενότητα των μελών, η αγαπητική σχέση και η ποικιλία των χαρισμάτων είναι έργο της Αγίας Τριάδας. Η τριαδοκεντρικότητα αυτή παρουσιάζεται στα βαπτιστήρια σύμβολα, στα βιβλικά κείμενα, τα λειτουργικά μνημεία, την εικονογραφία, τα οποία τονίζουν στο έπακρο την παρουσία της Αγίας Τριάδας στην ιστορική πορεία της εκκλησίας.

Η Εκκλησία είναι κοινωνία και είναι κοινωνία επειδή ο τρόπος υπάρξεως του Θεού μας αποκαλύπτεται ως κοινωνία προσώπων. Η κατανόηση της εκκλησίας ως κοινωνίας είναι ταυτόχρονα και η βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η προσπάθεια κατανόησης του ρόλου των γυναικών τόσο στην πρώτη όσο και στη σύγχρονη εκκλησία. Κι αυτό συμβαίνει για δύο λόγους: πρώτον, γιατί η κοινωνία προσώπων προϋποθέτει την ετερότητα. Όσο κι αν ο τριαδικός τρόπος ύπαρξης του Θεού αποτελεί ένα ακατάληπτο και σταυρωτικό για την ανθρώπινη διάνοια μυστήριο, τα χαρακτηριστικά της Αγίας Τριάδας δηλώνουν την ετερότητά τους, την πληρότητα της προσωπικής ζωής μέσα στην πληρότητα της κοινωνίας. Σ’ αυτό το αρχέτυπο καλείται ο άνθρωπος, ως «άρσεν και θήλυ» να ομοιάσει. Δεύτερον, η Αγία Τριάδα δηλώνει το γεγονός της σχέσεως. Η Εκκλησία, στην Καινή Διαθήκη, αναφέρεται πάντα «εν σχέσει». Είναι η εκκλησία ενός τόπου, η Εκκλησία του Θεού ή η Εκκλησία του Χριστού. Κάθε ατομοκεντρική αντίληψη είναι εξ ορισμού ασυμβίβαστη με την Εκκλησία, που είναι από τη φύση της κοινωνία και σχέση προσώπων.

Η συμμετοχή της γυναίκας στη ζωή της εκκλησίας μπορεί να λάβει νέα μορφή, εάν ερμηνευτεί και εξεταστεί με βάση τις παραπάνω προϋποθέσεις. Η παραδοσιακή διδασκαλία επηρεασμένη από τα ιστορικά και πολιτιστικά δεδομένα, σε μια συνεχή μάχη μεταξύ ιστορίας και εσχατολογίας διατύπωσε απόψεις συχνά αυστηρές για το γυναικείο φύλο. «Έχει κανείς την εντύπωση, παρατηρεί ορθά ο Παύλος Ευδοκίμωφ, ότι πρόκειται για τη σωτηρία μόνο των ανδρών και ότι όποιος θέλει να σωθεί πρέπει πριν από όλα να σωθεί από τις γυναίκες». Η αντίληψη αυτή επηρέασε την άσκηση της πνευματικότητας, όπου επιβιώνουν απόψεις που είναι ξένες ουσιαστικά με το πνεύμα και την ουσία του εσχατολογικού οράματος και έχουν εισβάλει στην παράδοσή μας είτε από τον ιουδαϊσμό είτε από τη θύραθεν φιλοσοφία. Αναφέρεται π.χ. το θέμα του καθαρού και ακάθαρτου που ανάγεται σε καθαρά ιουδαϊκές αντιλήψεις και το οποίο επηρεάζει ακόμη και το κατ’ εξοχήν μυστήριο, τη Θεία Ευχαριστία.