Η ευχαριστιακή εκκλησιολογία και η αναγέννηση της ορθόδοξης θεολογίας στον 20ο αιώνα:

π. Νικόλαος Afanassieff, π. Αλέξανδρος Schmemann, Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας

Περίληψη εισήγησης στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Σάββατο 15 Μαρτίου 2008

του π. Γεώργιου Μπασιούδη

Η Εκκλησία είναι ένα δώρο του Θεού στους ανθρώπους. Η περιγραφή αυτού του δώρου ονομάζεται εκκλησιολογία, λόγος περί εκκλησίας. Αυτό το δώρο παραδίδεται στους αποδέκτες του μέσω της θείας ευχαριστίας, η οποία αποτελεί το κεντρικό γεγονός της εκκλησίας, στα πλαίσια του οποίου, και ως προεκτάσεις του οποίου λαμβάνουν χώρα και όλα τα υπόλοιπα. Γι' αυτό και το κύριο χαρακτηριστικό της Εκκλησίας είναι η προσφορά της Ευχαριστίας. Τρεις εξέχοντες ορθόδοξοι θεολόγοι του 20ου αιώνα, ο π. Νικόλαος Αφανάσιεφ (1893-1966), ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν (1921-1983) και ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας (1931- ), με επιστημονική κατάρτιση γερά θεμελιωμένη στους πατέρες και στην λειτουργική παράδοση, προσπάθησαν να πουν στον κόσμο τί είναι Εκκλησία, και κατ' επέκτασιν τί είναι η Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία κατανοεί τον εαυτό της ως ενσάρκωση εν τόπω και χρόνω της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας του Χριστού.

Η Ευχαριστία ως στοιχείο περιεκτικότητας και ενότητας

στην Καινή Διαθήκη και στον αρχέγονο χριστιανισμό

Περίληψη εισήγησης στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Σάββατο 15 Μαρτίου 2008

του Πέτρου Βασιλειάδη

Καθηγητή Θεολογίας Α.Π.Θ.

Είναι γεγονός ότι η εκκλησιολογία, ως διακριτός κλάδος της καθόλου θεολογίας και ζωής της εκκλησίας, είναι σχετικά νέος στις θεολογικές αναζητήσεις. Όλες οι οικουμενικές σύνοδοι όπως γνωρίζουμε επικέντρωσαν το ενδιαφέρον τους στην χριστολογία. Από τη δεκαετία του ’40 ο αείμνηστος π. Γ. Φλορόφσκυ διαπίστωνε την έλλειψη δογματικών προϋποθέσεων αναφορικά με το εκκλησιολογικό πρόβλημα.

Κάτι τέτοιο είναι πολύ φυσικό, αφού εκ προοιμίου δεν υπάρχει ή δεν μπορεί να υπάρχει η ιδέα της Εκκλησίας, αντίληψη δηλαδή περί της Εκκλησίας, αλλά η ίδια η Εκκλησία. Η Εκκλησία δεν είναι απλώς ένα «δόγμα», μια διδασκαλία ανάμεσα σε πολλές άλλες, αλλά η «υπαρξιακή προϋπόθεση κάθε διδασκαλίας». Η θεολογία, ως λειτούργημα με το οποίο διατυπώνεται μια διδασκαλία, ένα δόγμα, ασκείται και καλλιεργείται μέσα στην Εκκλησία, είναι λειτούργημα της Εκκλησίας, και ως εκ τούτου δεν μπορεί ως έλασσον, ως περιεχόμενο, να περιγράψει το μείζον, το περιέχον. Για την ορθόδοξη συνείδηση, έλεγε ο Π. Ευδοκίμωφ: «η Εκκλησία είναι μάλλον πραγματικότητα την οποία ζούμε, παρά αντικείμενο το οποίο αναλύουμε και σπουδάζουμε».

Ευχαριστία και Κόσμος

(Περίληψη εισήγησης στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών το Σάββατο 23 Φεβρουαρίου 2008)

Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας)

Σεβασμιώτατε, αγαπητοί πατέρες, κύριοι καθηγητές, κυρίες και κύριοι,

Επιτρέψτε μου να αρχίσω την εισήγησή μου εκφράζοντας την βαθιά ευγνωμοσύνη μου όχι μόνο για την πρόσκληση να είμαι για δεύτερη φορά ομιλητής στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, και μάλιστα στη θεματική που είναι αφιερωμένη στην Ευχαριστία, αλλά κυρίως διότι διαπιστώνω ότι η Ακαδημία αυτή με τη βοήθεια του Θεού και με τον κόπο και την εμπνευσμένη ηγεσία του Σεβασμιωτάτου, όχι μόνο ρίζωσε, αλλά αποτελεί πλέον μία πραγματική ελπίδα για τον τόπο μας. Ζούμε σε μία εποχή θεολογικής συγχύσεως, ενίοτε δε και θεολογικής αφασίας, ιδιαιτέρως στην Ελλάδα, αλλά και σε όλο τον κόσμο, γι’ αυτό και θα έλεγα ότι τούτη η Ακαδημία εκπέμπει ζωντανό θεολογικό λόγο, που δεν είναι ο συνήθης ξύλινος λόγος του παρελθόντος, ο στείρος λόγος —γιατί δυστυχώς και η θεολογία έχει γίνει και αυτή εν πολλοίς ξύλινος λόγος— αλλά έναν λόγο ζωντανό που μιλάει στους προβληματισμούς του σύγχρονου ανθρώπου. Γι’ αυτό και ως θεράπων της θεολογίας και της Εκκλησίας θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στον Σεβασμιώτατο Άγιο Δημητριάδος και στους συνεργάτες του, γιατί υπάρχει αυτή η Ακαδημία. Εύχομαι να συνεχίσει με τον ίδιο τρόπο την πορεία και το έργο της, ώστε και με τη δική της συμβολή να ξεπηδήσει μια νέα θεώρηση της θεολογίας, η οποία θα μας απελευθερώσει από τον σχολαστικισμό του παρελθόντος, τον σχολαστικισμό τον οποίο δυστυχώς υιοθέτησε εν πολλοίς και η Ορθόδοξη θεολογία.

Συντονιστή της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών,

Παρέδρου ε. θ. του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Εναρκτήριος χαιρετισμός υποδοχής στην όγδοη σειρά μαθημάτων

της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών,

Σάββατο 26 Ιανουαρίου 2008

Για όγδοη συνεχή χρονιά η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Ι. Μητροπόλεως Δημητριάδος επιχειρεί να αρθρώσει σοβαρό θεολογικό λόγο και να παρέμβει κριτικά στα ερωτήματα που θέτει η εποχή μας, με τη σπουδή του θέματος: «Ευχαριστία, Εκκλησία, Κόσμος», και με μια σειρά από παράλληλες εκδηλώσεις. Για την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, βέβαια, η επιλογή του θέματος της Ευχαριστίας συνιστά, κατά κάποιον τρόπο, και ένα είδος επιστροφής στις πηγές. Ξεκινώντας από την εσχατολογία και από το ερώτημα για τη φύση και την ταυτότητα της Εκκλησίας, η Ακαδημία τόλμησε στη συνέχεια να ανοιχτεί στις προκλήσεις που θέτει ο σύγχρονος κόσμος και οι ραγδαίες κοινωνικές και πολιτισμικές εξελίξεις στη γρηγορούσα εκκλησιαστική συνείδηση, οργανώνοντας κύκλους διαλέξεων, σεμινάρια και συνέδρια με θέματα όπως:

Ελένη Κασσελούρη-Χατζηβασιλειάδη, Δρ. Θεολογίας Α.Π.Θ./ Συνεργάτης της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου

Ευχαριστία και οίκος στην Καινή Διαθήκη: Από την ουτοπία στην εμπειρία υπέρβασης των κοινωνικών και πολιτισμικών διαφορών;

Σάββατο 26 Ιανουαρίου 2008

Δύο από τα βασικά χαρακτηριστικά της ζωής των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων είναι η Ευχαριστία, η σύναξη δηλ. των μελών της κοινότητας «επί το αυτό… ομοθυμαδόν… εν αγαλλιάσει και αφελότητι καρδίας», όπως μαρτυρούν οι Πράξεις των Αποστόλων (2,44-46) και ο οίκος, δηλ. ο κυρίως χώρος συγκέντρωσης και τέλεσης του λειτουργικού τυπικού. Με ποιόν τρόπο οι δύο αυτοί παράγοντες επηρέασαν την εμπειρία και το βίωμα των πρώτων χριστιανών;

Γεώργιος Φίλιας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

«Από το Μυστικό Δείπνο στη σύγχρονη λειτουργική Πράξη:

Σάββατο 26 Ιανουαρίου 2008

Η μελέτη (στα περιορισμένα χρονικά πλαίσια μιας εισηγήσεως) της ιστορικής και θεολογικής εξελίξεως της Θείας Ευχαριστίας, στο χρονικό εύρος των δύο χιλιάδων χρόνων, υποχρεώνει στη διατύπωση επιγραμματικών πορισμάτων της έρευνας.