του Μάριου Μπέγζου, Καθηγητή Πανεπιστημίου Αθηνών

Σάββατο 20 Ιανουαρίου 2001

Εσχατολογία είναι ο λόγος περί των εσχάτων, η θεώρηση του τέλους των πραγμάτων, η προτεραιότητα του χρόνου στην επίλυση των προβλημάτων και η προτίμηση της ιστορίας στην πραγμάτευση των ζητημάτων που μας αφορούν. Εσχατολογικά σκέπτεται όποιος θεωρεί καθετί υπό το πρίσμα του χρόνου (λαϊκή παροιμία : "κάθε πράγμα στον καιρό του") και μάλιστα αρχίζει από το τέλος για να πάει στην αρχή ("τα στερνά τιμούν τα πρώτα"), ξεκινώντας από τα, έσχατα για να φτάσει στα πρώτα κατά τον Μάξιμο Ομολογητή : "ου δείκνυται το τέλος εκ της αρχής, αλλ' η αρχή εκ του τέλους".

Κοινός παρανομαστής χριστιανικής και εβραϊκής εσχατολογίας είναι η έμφαση στο χρόνο, η υιοθέτηση της γραμμικής αντίληψης της Ιστορίας (αρχή - μέση - τέλος), η αποδοχή της εξέλιξης σε μη-αντιστρεπτή κίνηση (από το παρελθόν στο μέλλον), η Δημιουργία κόσμου-ανθρώπου από το Θεό (την προσωπική αντί την απρόσωπη αρχή του σύμπαντος), η πρόνοια-σωτηρία και η τελική κρίση στους έσχατους καιρούς με την έλευση του Μεσσία.

Σάββατο 20 Ιανουαρίου 2001

1. Εισαγωγικά

Αυτό που διαφοροποιεί τη χριστιανική πίστη από οποιαδήποτε άλλη θρησκευτική ή μεταφυσική πεποίθηση, είναι η φύση της εσχατολογίας της. Η χριστιανική εσχατολογία δεν εξαντλείται ούτε στο μεταθανάτιο μέλλον του ανθρώπου (όπως πιστεύει η ελληνική φιλοσοφία), ούτε σε κάποια επερχόμενη κοσμική καταστροφολογία (σύμφωνα με την ιουδαϊκή αποκαλυπτική), πολύ περισσότερο δεν καταγράφεται ως ρητορική παράδοση (που την βρίσκει κανείς στα εγχειρίδια της Δογματικής). Είναι η "ένταση" που εντοπίζεται εγγενώς στην Εκκλησία, σαρκώνεται στους προδρομικούς άξονες της "εγρήγορσης" και της "υπέρβασης" ενώ σηματοδοτεί τη σχέση Ανθρώπινου και Θείου, Ιστορίας και Μεταϊστορίας, Κόσμου και Βασιλείας. Σ' αυτή τη διάσταση, η Εκκλησία ως "μεθόριος" ανάμεσα στην Ιστορία και τα Έσχατα, αποκαλύπτεται ως η ασυγχήτως, πλην αδιαιρέτως αλληλοπεριχώρηση των δύο αυτών μεγεθών. Η πίστη της Εκκλησίας δεν μπορεί παρά να είναι εσχατολογική, η εσχατολογία δεν μπορεί παρά να υποστασιάζεται ως ζωή της Εκκλησίας. Πώς, όμως, εξάγεται η παραπάνω διαπίστωση από καινοδιαθηκικά συμφραζόμενα;

Σάββατο 20 Ιανουαρίου 2001

1. Εισαγωγικά

Αυτό που διαφοροποιεί τη χριστιανική πίστη από οποιαδήποτε άλλη θρησκευτική ή μεταφυσική πεποίθηση, είναι η φύση της εσχατολογίας της. Η χριστιανική εσχατολογία δεν εξαντλείται ούτε στο μεταθανάτιο μέλλον του ανθρώπου (όπως πιστεύει η ελληνική φιλοσοφία), ούτε σε κάποια επερχόμενη κοσμική καταστροφολογία (σύμφωνα με την ιουδαϊκή αποκαλυπτική), πολύ περισσότερο δεν καταγράφεται ως ρητορική παράδοση (που την βρίσκει κανείς στα εγχειρίδια της Δογματικής). Είναι η "ένταση" που εντοπίζεται εγγενώς στην Εκκλησία, σαρκώνεται στους προδρομικούς άξονες της "εγρήγορσης" και της "υπέρβασης" ενώ σηματοδοτεί τη σχέση Ανθρώπινου και Θείου, Ιστορίας και Μεταϊστορίας, Κόσμου και Βασιλείας. Σ' αυτή τη διάσταση, η Εκκλησία ως "μεθόριος" ανάμεσα στην Ιστορία και τα Έσχατα, αποκαλύπτεται ως η ασυγχήτως, πλην αδιαιρέτως αλληλοπεριχώρηση των δύο αυτών μεγεθών. Η πίστη της Εκκλησίας δεν μπορεί παρά να είναι εσχατολογική, η εσχατολογία δεν μπορεί παρά να υποστασιάζεται ως ζωή της Εκκλησίας. Πώς, όμως, εξάγεται η παραπάνω διαπίστωση από καινοδιαθηκικά συμφραζόμενα;

Σταύρος Γιαγκατζόγλου, Δρ. Θεολογίας Διευθυντής του περιοδικού " Ίνδικτος".

Σάββατο 20 Δεκεμβρίου 2000

Η εσχατολογία στη δυτική χριστιανική παράδοση υπήρξε το πιο πενιχρό και αδύναμο τμήμα της θεολογίας της. Είχε να κάνει απλώς με μια γραμμική αντίληψη εξέλιξη της Ιστορίας, όπου στο τέλος της διελάμβανε τη μετά θάνατο επιβίωση του ανθρώπου και μία προδιαγεγραμμένη πορεία του ιστορικού τέλους του κόσμου. Ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα εμφανίστηκε, κυρίως στους προτεσταντικούς κύκλους, μία νέα εσχατολογική προοπτική που μετατόπισε την σημασία των εσχάτων από το τέλος της Ιστορίας στο εκάστοτε παρόν της Εκκλησίας. Αλλά και η νέα αυτή προσέγγιση της εσχατολογίας έμεινε σχεδόν ατελέσφορη. Τούτο οφείλεται, κυρίως στην έντονη εμμονή της δυτικής νοοτροπίας στα ιστορικά δεδομένα του παρελθόντος, στη βεβαιότητα που εξασφαλίζει, όχι τόσο η ενέργεια του Θεού μέσα στην Ιστορία αλλά η ανθρώπινη δραστηριότητα μέσω της ηθικής αποτελεσματικότητας και κυρίως της πολιτικοκοινωνικής δράσης.

Σταύρος Γιαγκατζόγλου, Δρ. Θεολογίας Διευθυντής του περιοδικού " Ίνδικτος".

Σάββατο 20 Δεκεμβρίου 2000

Η εσχατολογία στη δυτική χριστιανική παράδοση υπήρξε το πιο πενιχρό και αδύναμο τμήμα της θεολογίας της. Είχε να κάνει απλώς με μια γραμμική αντίληψη εξέλιξη της Ιστορίας, όπου στο τέλος της διελάμβανε τη μετά θάνατο επιβίωση του ανθρώπου και μία προδιαγεγραμμένη πορεία του ιστορικού τέλους του κόσμου. Ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα εμφανίστηκε, κυρίως στους προτεσταντικούς κύκλους, μία νέα εσχατολογική προοπτική που μετατόπισε την σημασία των εσχάτων από το τέλος της Ιστορίας στο εκάστοτε παρόν της Εκκλησίας. Αλλά και η νέα αυτή προσέγγιση της εσχατολογίας έμεινε σχεδόν ατελέσφορη. Τούτο οφείλεται, κυρίως στην έντονη εμμονή της δυτικής νοοτροπίας στα ιστορικά δεδομένα του παρελθόντος, στη βεβαιότητα που εξασφαλίζει, όχι τόσο η ενέργεια του Θεού μέσα στην Ιστορία αλλά η ανθρώπινη δραστηριότητα μέσω της ηθικής αποτελεσματικότητας και κυρίως της πολιτικοκοινωνικής δράσης.

Του Στέλιου Παπαλεξανδρόπουλου, Καθηγητή Πανεπιστημίου Αθηνών

Στην εισήγηση που ακολουθεί εξετάζουμε κάποια ζητήματα σχετικά με τη θέση της εσχατολογίας μέσα στη νέα θρησκευτικότητα. Τα ζητήματα αυτά αφορούν κυρίως στη συμβατότητα ή μη της εσχατολογίας με τη νέα θρησκευτικότητα και στις μορφές που η εσχατολογία παίρνει μέσα σ' αυτή. Όμως τι εννοούμε όταν λέμε "νέα θρησκευτικότητα" και τι όταν λέμε "εσχατολογία";